“Intercultureel leren” is niet alleen een interessant kosmopolitisch onderdeel van ons “levenslang leren”, het draagt ook bij tot een vredevollere wereld. Als mensen schoolkameraden zijn geworden en ook intellectueel samen zijn geëvolueerd, wordt het voor hen moeilijker om bij spanningen elkaar als vijanden te zien. Je schiet niet iemand neer die je als broer en zielsgenoot hebt leren kennen. De ambulanciersorganisatie van weleer werd aldus een organisatie van interculturele uitwisseling, vandaag de grootste ter wereld en niet alleen tussen Europa en Amerika, maar wereldwijd.

het leerproces van een mens met de tocht van een verkenner door een onbekend landschap: wat hij op de landkaart heeft gezien, moet hij meemaken om het echt te begrijpen. Die stap van leren naar ervaren is essentieel voor de vorming van een mens. Je kunt je iets pas ten diepste eigen maken, als je het zelf hebt ervaren. Culturele uitwisselingen zetten die stap van leren naar ervaren. Wanneer iemand opgenomen wordt in een gastgezin in een vreemd land, wordt hij deelgenoot van een cultuur. Die culturele onderdompeling beschermt hem tegen twee gevaren: die van de xenofobie en die van de idealisering.

Ja, ook de idealisering van een andere cultuur is een gevaar. Waardering van andere culturen die berust op idealisering, blijft niet duren. Idealisering is een omgekeerde vorm van xenofobie. Echte waardering is realistisch, dat wil zeggen dat ze ook ontgoochelingen aankan. Elke jongere van bij ons die een jaar of een trimester in een vreemd land heeft doorgebracht, en elke jongere die van elders in een gastgezin bij ons heeft verbleven, heeft momenten gekend dat hij zich buitengesloten voelde of dat hij zich niet thuis voelde. Op zo'n momenten van cultuurshock verlaat de waardering de fase van de idealisering en wordt duidelijk wat waardering wezenlijk is. Niet dat we hetzelfde zouden zijn of denken is het ideaal, maar dat we vreedzaam en vriendschappelijk kunnen samenleven, niet ondanks maar dankzij onze verschillen.

Echt respect en echte waardering voor andere culturen brengen daardoor ook respect en waardering mee voor de eigen cultuur. Dat is nodig, want kosmopolitisme zonder thuisgevoel leidt tot vereenzaming: het is een waanidee te denken dat men overal thuis kan zijn zonder een eigen thuis te hebben.

Het is geen toeval dat we vandaag twee (ogenschijnlijk tegengestelde) tendensen zien die Alvin Toffler in 1978, weer een jaar met een 8, voorspelde in een voorstudie van zijn boek The Third Wave: het zullen dezelfde mensen zijn die verlangen naar lokale verbondenheid en die mondiale belangstelling hebben. Think global, act local, zegt men in de economie. Ik ben blij deze dubbele dynamiek ook te mogen lezen in de 2010 Vision van AFS. Ik citeer: “It is our belief that people change the world by taking responsibility in their local community aided by a wider global perspective.”